De Zweedse filmregisseur Ingmar Bergman en de Britse topacteur Sir Laurence Olivier smeekten Samuel Becket om zijn radioluisterpel “All That Fall” te mogen bewerken voor het theater. Becket zei resoluut “Neen”.
“All that Fall” is een luisterspel en moet dat blijven. En dat hebben de makers van Comp. Marius goed begrepen. Ze brengen “Allen die vallen” met het grootste respect voor Becket, in een totaal herwerkte nieuwe versie voor Theater aan Zee.
Volks
Becket creëerde het luisterspel ooit voor de BBC-radio en werd zo persoonlijk geroerd tijdens het schrijven ervan dat het hem op de rand van een depressie bracht. Alle herkenbare Becket-elementen zijn in dit luisterspel dan ook aanwezig: zeer volkse personages, een verscheurende banaliteit van het alledaagse en een onafwendbaar en spokend noodlot. Dat alles goot Becket in een uitgepuurde, schijnbaar eenvoudige, maar veelgelaagde spreektaal.
"All that Fall" volgt een oude vrouw, een krasse zeventiger, op haar tocht van huis naar het station, waar ze haar man die terugkomt van zijn werk en jarig is, wil ophalen en verrassen. Onderweg komt ze allerlei kleurrijke dorpsgenoten tegen, terwijl ze, zonder zich daar zelf bewust van te zijn, een nieuw noodlot tegemoet stapt.
Ontbijt met koptelefoon
Comp. Marius biedt “Allen die vallen” aan aan een zittend publiek. Voor de gelegenheid mag het publiek plaatsnemen op houten stationsbanken, beschut onder een grote paraplu tegen de regen. Elke toeschouwer/luisteraar krijgt een hoofdtelefoon, een thermos met thee en een stokbrood met omelet. Het luisterspel spookt in je hoofd, bij het krieken van de dag - hiervoor moet je dus vroeg opstaan - met het zicht op een Oostendse havenkaai.
De nieuwe vertaling van de originele Beckettekst door Waas Gramser en Kris Van Trier staat pefect op zichzelf. De gelaagde taal met referenties naar seks, geboorte, leven en dood komt verrassend vertrouwd tot leven. Dat merk je wanneer de taal echt gaat leven als de acteurs ermee aan de slag gaan. Vooral de interpretatie en passage van Koen Van Impe flirt lekker met ongewenste dubbelzinnigheden. Ook Herwig Ilegems doet Duts vergeten als hilarische mestverkoper.
Sommige acteurs interpreteren zo knap dat je vergeet dat je Warre Borgmans of Stijn Van Opstal hebt gehoord. Het luisterspel doet met de inbeelding van de luisteraar wat acteurs op scène nooit kunnen verwezenlijken: het creëert unieke beelden van geloofwaardige personages. Elke toeschouwer heeft andere beelden gezien, in zijn hoofd, en luistert toch naar dezelfde voorstelling. Acteren is hier het vakmanschap van de stem, een stem waar een heel personage in schuilt.
Magda? Danny!
De kracht van de gedurfde vertaling ligt ook in het feit dat de vertalers de typisch Britse personages toch naar een herkenbaar Vlaanderen hebben vertaald. Vaak durven theatermakers die met een Becket aan de slag gaan de - bijna heilige - en vaak goed gekozen namen van personages niet te bewerken. Hier gebeurt dat wel. Maddy Rooney, het flamboyante Ierse hoofdpersonage uit het origineel wordt in de versie van Comp. Marius Magda Geiregat. Haar man heet, hoe kan het ook anders, Danny. Magda? Danny? Geiregat? Kort door de bocht maar geslaagd.
Koen Roggen maakte een indrukwekkend geluidsdecor met geloofwaardige omgevingsgeluiden. Alleen de “decapotabel” van Koen Van Impe klinkt nog wat teveel als een blikken doos, en te weinig als een echte oldtimer en de zweep van Illegems op het gat van de muilezel knalt iets te luid in mijn ochtendoren, maar dat is detailkritiek.
Een haven voor het hoorspel
"Allen die Vallen", het hoorspel van Comp. Marius is vooral een ode aan de dagen dat krachtige fictie gezinnen aan de radio bond, om ingespannen te luisteren naar bevreemdende verhalen.
Het radioluisterspel vindt al tientallen jaren geen veilige haven meer bij de openbare omroep. Gelukkig zijn er commerciële intiatieven zoals het Geluidshuis, Lannoo, de Filharmonie die het beschikbaar talent in Vlaanderen pareltjes laat maken. Comp. Marius bekroont deze traditie met een luistervoorstelling als missie.
Roeland de Trazegnies
["Allen die vallen" - Comp. Marius. Nog tot 3 augustus op Theater aan Zee, Oostende, 9u00]
