Oresteia - De Roovers Auteur: Johan Thielemans

zo 08/05/2011 - 15:28 Johan Thielemans De eeuwenoude tekst van Aischylos is nog steeds brandend actueel. De Roovers brengen er een eigen versie van die meer dan geslaagd is.

Johan Thielemans de roovers oresteia

De trilogie "De Oresteia" van Aischylos is één van de boeiendste teksten uit de theatergeschiedenis. Het vertelt een schokkend verhaal over bloed, moord en wraak en formuleert een politieke visie op een beter rechtssysteem. Ayschylos toont aan hoe het principe ‘oog om oog, tand om tand’ tot een absurde toestand leidt: een wentelend rad van wreedheid zonder einde.

In de wereld van vandaag draait dat rad nog altijd, zodat de beschouwingen van Aischylos van een brandende actuatliteit zijn. We horen bij hem over de verschrikking van de oorlog en zijn woorden klinken zo juist, dat een naïeve toeschouwer zou kunnen denken dat er teksten zijn bijgevoegd om de Griekse schrijver te actualiseren. Maar niets daarvan: Aischylos, deze schrijver uit de vijfde eeuw voor Christus, spreekt ons nog altijd aan. Dit is een stuk dat midden in de wereld staat, om het met een slogan te zeggen.

Uitdaging op locatie

De Oresteia opvoeren is voor een gezelschap een grote uitdaging. Een deel is verteltheater, een ander deel bestaat uit grote emotionele uitbarstingen en nog een ander deel is niet meer of niet minder dan het eerste proces-op-het-toneel, een retorische strijd tussen advocaten. Het levert een hele brede waaier op, en elke voorstelling moet zoeken naar een mooi evenwicht.

De Roovers hebbben voor deze voorstelling geopteerd voor een locatieproject. Ze spelen in een hal van het oude slachthuis van Antwerpen. Het is een imposante ruimte, en al zijn er vaak monologen of dialogen te horen, toch zijn de acteurs zo juist opgesteld dat de ruimte helemaal gevuld is. Zijn monumentaliteit is een integraal onderdeel van de opvoering.

Reductie en toevoegingen

De Roovers hebben de trilogie, in een voortreffelijke vertaling van Bernard Dewulf, mooi gereduceerd. Zo is er zwaar ingegrepen in het tweede deel, maar dat is ook bij Ayschylos een overgangsmoment. Nu gaan De Roovers onmiddellijk naar de essentie van het conflict, en dat levert een grotere dynamiek in het geheel op. Het laatste deel vormt steeds een probleem: de verhalen over vaders die dochters opofferen, moeders die vaders vermoorden en zonen die moeders vermoorden zijn voorbij. Weg de emoties, nu is de ratio aan het woord.

Hier hebben De Roovers zelf een tekst toegevoegd: ze putten het materiaal uit De Welwillenden van Jonathan Littell, waarin de generaal en zijn vrouw zich verantwoorden voor hun daden. Het is een interessante toevoeging, die alleen wat te lang duurt, omdat Aschylos zelf al veel van de argumenten had verwerkt.

Dramatisch hoogtepunt

Een Oresteia is slechts geslaagd als het laatste deel een grote indruk maakt. Van deze moeilijke opgave kwijten De Roovers zich voorbeeldig. Het proces wordt een dramatisch hoogtepunt. Wanneer de godin Athene een jury heeft ingesteld – als alternatief voor het wraakprincipe - wordt het publiek rechtstreeks aangesproken, wat de toeschouwer in een ongemakkelijke positie brengt. De schuldige Orestes vrijspreken of tot de dood veroordelen: geen makkelijke keuze. Ik hoopte een ogenblik dat De Roovers dan het stuk zouden laten eindigen. We zouden in verwarring buitengaan en aan den lijve ondervinden welke menselijke problemen hier behandeld worden en hoe moeilijk is om lid van een jury te zijn.

Maar De Roovers volgen Aischylos. Godin Athene brengt een oplossing: Orestes is vrij. De voorstelling wordt zeer sterk gespeeld, door de bekende leden van De Roovers versterkt door Ilse Uitterlinden die zich hier voelt als een vis in het water. Misschien kan ze nog een dubbelzinniger teken in haar eerste optreden zoeken, zodat het publiek weet dat haar mooie woorden over haar ‘geliefde’ man alleen maar leugens zijn. Maar verder is ze, net als de anderen, voortreffelijk.

Twee elementen dragen nog tot de kwaliteit van de voorstelling bij: de jonge componist Peter Spaepen heeft een partituur voor koor geschreven die een zeer mooie ondersteunende functie heeft. Tenslotte loopt scenograaf Stef Stessel met een fotoapparaat rond, en de foto’s die hij maakt , worden onmiddellijk op een groot scherm getoond. Het is een intrigerende manier om mee het verhaal te vertellen en sommige situaties duidelijk te maken.

De Oresteia is een uitdaging, maar De Roovers hebben hier één van hun sterkste voorstellingen neergezet. Een overtuigende Oresteia is in het theaterlandschap altijd een datum.
 

Johan Thielemans
 

["Oresteia" - De Roovers. Nog tot 19.05.2011 op locatie in Antwerpen]