“Imaging History. Breng de geschiedenis tot leven in beelden. Of: fotografeer het verleden”, dat is de opdracht die het Fotomuseum in Antwerpen gaf aan een aantal fotografen, die dat elk op hun manier invulden.

De Brit Simon Norfolk (Nigeria, 1963) koos voor ‘Burke + Norfolk: Photographs From The War In Afghanistan’, foto’s die hij nam tijdens zijn laatste bezoek aan Afghanistan. Norfolk begon zijn carrière als persfotograaf en werd later landschapsfotograaf . Maar zijn carrière veranderde drastisch, na zijn eerste bezoek aan Afghanistan tijdens de eerste invasie van de Amerikanen in 2001. Hij werd oorlogsfotograaf. En een zeer geëngageerde. Tien jaar later ging hij terug. “Eens je in Afghanistan bent geweest, laat het land je niet meer los”, zegt hij. “Afghanistanitis is een ziekte en ik lijd er zelf aan.“

Zijn tweede bezoek was een schok: “In die tien jaar had mijn regering dit mooie land tot puin geschoten en deze mensen platgebombardeerd om er democraten van te maken. Het heeft niets opgeleverd.” Norfolk zocht een vehikel om zijn woede uit te drukken, en dat vond hij in het werk van de nu geheel vergeten Ierse fotograaf John Burke. Burke was de eerste westerling die Afghanistan in beeld bracht. Hij trok mee als officieel fotograaf van het Britse leger tijdens de tweede Anglo-Afghaanse oorlog in de late jaren 1870. Burke was toen 37, net zo oud als Norfolk toen die voor het eerst naar Afghanistan trok.

Met de foto’s op zijn tweede Afghanistan-trip wou Norfolk in de voetsporen van Burke treden. “Ik zag het als een coproductie”, zegt hij. De eerste foto’s waren nog een bijna letterlijke kopie van wat Burke gefotografeerd had, daarna ging Norfolk steeds vrijelijker om met de voorbeelden van zijn idool.
 

De steden uit de titel van de fotoreeks ( 'Burke + Norfolk: Photographs From The War In Afghanistan ’) zijn twee bizarre steden, vindt Norfolk. Aan de ene kant heb je de hoofdstad Kabul, waar (aan de top) de veiligheids- en oorlogsindustrie en (onderaan) een levendige informele zwarte markt welig tieren, maar waar van een normale middenklasse of gangbare economische productie amper sprake is.

En aan de andere kant zijn er de Amerikaanse bases , met drukke vliegvelden en uitgebreide voorzieningen, die zo uit een vliegtuig komen en als IKEA meubelen in 1,2, 3 in elkaar gezet kunnen worden.

Norfolk maakte in Afghanistan portretten en groepsbeelden maar vooral landschappen, gebouwen in het bijzonder, zonder al te veel mensen. Menselijke figuren op de foto leiden de aandacht alleen maar af van wat de essentie is: Dit is wat de oorlog gedaan heeft met Afghanistan. Dit is wat het Amerikaans imperialisme na de aanslagen van 9/11 gedaan heeft met dit mooie land.
 

Norfolk is ook ontgoocheld in de oorlogsfotografie van de voorbije jaren, die niet verder komt dan clichés als militairen die in een greppel duiken. Maar die militairen interesseren hem niet. De moderne oorlogsvoering is onzichtbaar: “Oorlog wordt nu gevoerd door special forces, tijdens nachtelijke raids en met “drones”, onbemande vliegtuigen die raketten afschieten op dorpen. Niemand kan dat fotograferen.”

Om zijn droefheid en ontgoocheling uit te drukken gaat Norfolk op zoek naar een bijzonder licht, dat als een waas over zijn foto’s hangt. Dat licht vind je alleen maar kort voor zonsopgang of kort na zonsondergang. Norfolks foto’s zijn dan ook geen snapshots, er gaat een hele voorstudie en een strikte planning aan vooraf. Zijn foto’s zijn gezocht en esthetisch, maar schoonheid is geen doel op zich maar een middel. Het doel is van politieke aard: met zijn foto’s wil Norfolk mensen “pakken”, zorgen dat ze –net als hij- geëngageerd raken en op die manier helpen om een einde te maken aan een oorlog.

Norfolk wil iets DOEN, het is sterker dan hemzelf. “Mijn vrouw wordt boos als ik tegen het TV-journaal sta te roepen. Ga, zegt ze dan, ik kan er niet meer tegen. Ga, doe wat je moet doen en kom veilig terug. En daarna moet je niet meer tegen de televisie roepen.”

[Imaging History -  Nog tot 3 juni in het Fotomuseum in Antwerpen]