in de Zevende Dag
Reportage in Zevende dag
Ben Van Alboom in Babel
21/03/2012 • Update 10:44
Ben Van Alboom in Babel
21/03/2012 • Update 10:44
Elke filmliefhebber kent het werk van Stanley Kubrick, de Amerikaanse regisseur die meer dan veertig jaar in Groot-Brittannië verbleef. Van ‘The Killing’, over ‘Paths of Glory’, ‘Spartacus’ en ‘Lolita’ tot ‘A Clockwork Orange’, ‘The Shining’ en ‘Eyes Wide Shut’, Kubrick maakte klassiekers die stuk voor stuk op het netvlies gebrand blijven.
Maar wat velen niet weten, is dat Stanley Kubrick zijn loopbaan begon als fotograaf voor het Amerikaanse tijdschrift ‘Look’. Hij werkte er van 1945 tot 1950.
Stanley Kubrick wordt in 1928 geboren in de Bronx. Zijn vader, een arts en amateurfotograaf, geeft hem op zijn dertiende zijn eerste fototoestel.
Op school wil het niet echt vlotten en de jonge Stanley brengt meer tijd door in de buurtbioscoop dan op de schoolbanken. Hij beseft dat hogere studies niet voor hem weggelegd zijn en vat het plan op om beroepsfotograaf te worden. Die droom wordt vrij snel waarheid. Als hij in 1945 op 16-jarige leeftijd zijn eerste foto aan Look verkoopt voor 25$, is zijn carrière vertrokken. Achteraf zegt hij over die periode “They saved me from being a misfit”.
Die eerste foto ‘F.D.R. Dead’ zet meteen de toon van zijn stijl. Op het eerste gezicht is het een snapshot van een krantenverkoper die rouwt om de dood van de Amerikaanse president. Wat een spontane registratie lijkt, is in feite helemaal in scène gezet. Kubrick geeft de man instructies en vertelt hem hoe hij moet kijken.
Zelf beseft Kubrick het waarschijnlijk op dat moment nog niet, maar van in het prille begin werkt hij als een filmregisseur.
Foto's die een verhaal vertellen
Zijn latere fotoreportages, waarvan een groot deel in de collectie van het New York City Museum bewaard wordt, bestaan meestal uit reeksen die opgebouwd zijn als een scenario. Ze dragen de kiemen van zijn cinematografische werk in zich.
De beelden die Stanley Kubrick voor het tijdschrift maakt, tonen een boeiend portret van het stedelijke Amerika in de jaren net na de tweede wereldoorlog.
Dit collectieve portret is het uitgangspunt van de tentoonstelling in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel.
De foto’s zijn gegroepeerd op basis van hun documentaire karakter: een misdaadscène, het leven van een schoenpoetser, impressies van de figuren die een universiteitscampus bevolken, een dag in de zoo, reizigers op de metro, enz.
Kubrick is duidelijk een eersterangs fotograaf. Hij beheerst het medium in al zijn facetten. Dit stelt hem in staat de samenleving en haar sociale en raciale spanningen op een boeiende manier vast te leggen.
Zijn beelden verraden door hun zorgvuldige constructie het obsessieve karakter van de toekomstige regisseur. Tijdgenoten spreken van een fotograaf die tracht vorm en structuur te brengen in de chaos van de realiteit.
Zijn reportages brengen hem in contact met bekende personen. Hij fotografeert bokser Rocky Graziano, de jonge Betsy von Fürstenberg en acteur Montgomery Clift.
De voorbeelden
De jonge Stanley Kubrick heeft twee grote voorbeelden in de fotografie. De eerste is zijn stadsgenoot Arthur Fellig, beter bekend als Weegee. Deze fotograaf, die op jonge leeftijd met zijn ouders uit Europa naar New York verhuisde, werd beroemd met nachtelijke opnames van misdaadscènes. Hij zorgde ervoor dat hij zo snel mogelijk -soms nog voor de aankomst van de politie-op de plaats van een ongeval of moord verscheen. Met heel eenvoudige apparatuur maakte hij harde beelden die hij in een donkere kamer in zijn wagen ontwikkelde. Zo kon hij zeer snel materiaal leveren aan de kranten. Voor Weegee was de grootstad een onuitputtelijke bron van materiaal en inspiratie. Weegee schreef in zijn autobiografie “De kunst van de fotograaf bestaat erin te tonen hoe, in een stad van 10 miljoen inwoners, de mensen in totale eenzaamheid leven”. Dat thema van vervreemding spreekt Kubrick ook aan. In een aantal van zijn fotoreportages en in een van zijn eerste langspeelfilms, 'Killer's Kiss' uit 1955, zien we de personages omringd door de onheilspellende grootstad die de hoofdrol krijgt.
Een tweede inspiratiebron voor Stanley Kubrick is Walker Evans. Evans werd bekend door zijn werk voor de Farm Security Administration waarin hij de gevolgen van de Grote Depressie in beeld bracht. Evans registreerde het drama dat zich in de jaren dertig voltrok door een reeks van beklijvende, schijnbaar objectieve portretten. In 1938 bezoekt Kubrick samen met zijn vader de tentoonstelling 'Walker Evans: American Photographs' in het MoMA. Hij maakt er kennis met de zakelijke foto's van individuen die gijzelaars zijn van de harde realiteit. Kubricks foto's zijn minder zakelijk, zijn onderwerpen staan alleen in hun omgeving maar hij benadert ze ook op momenten van vreugde en samenhorigheid.
Kubrick-retrospectieve in mei en juni
Cinematek kan de tentoonstelling van Kubricks fotografie uiteraard niet laten passeren zonder ook aandacht te besteden aan zijn unieke filmoeuvre. Dat gebeurt pas in mei en juni, maar dan wel heel volledig. Buiten zijn debuut, de low budget-productie ‘Fear and Desire’ (1953), die wegens een rechtenkwestie niet mag vertoond worden (een film waar Kubrick trouwens zelf beschaamd over was), omvat de retrospectieve alle titels van de Amerikaanse übercineast.
Van ‘Killer’s Kiss’ uit 1955 over de superproducties ‘Spartacus’ (1960) en ‘2001: A Space Odyssey’ (1968) tot de psychologische thrillers ‘The Shining’ (1980) en ‘Eyes Wide Shut’ (1999), en alle andere meesterwerken er tussenin: Kubrick heeft als geen ander zijn stempel gedrukt op de cinema van de tweede helft van de twintigste eeuw. Elke film is een volwaardig essay waard op Cobra.be, en zéker een trip naar de twee Brusselse zalen waar de films in opperbeste condities zullen gescreend worden.
Concerten
Naast de cyclus 'Kubrick: jaren vijftig' in Flagey programmeert dit cultuurhuis twee concerten op 15 en 16 mei. Pianist Jan Michiels en het Trio Talweg zullen belangrijke muziekwerken uit verschillende Kubrick films vertolken.
[ Stanley Kubrick Photographer - Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel - van 21 maart tot 1 juli 2012 ]
[ Stanley Kubrick Retrospectieve - van woensdag 9 mei tot zaterdag 16 juni in Cinematek en Studio 5 – Flagey ]
