We zijn nog maar de tweede week van 2012, of de Duits-Ierse acteur Michael Fassbender is met drie (ja, DRIE) hoofdrollen te zien in onze zalen. Voor David Cronenberg geeft hij gestalte aan Carl Jung in ‘A Dangerous Method’ (zie recensie van vorige week), en vanaf 11 januari treedt Fassbender aan in de kostuumprent ‘Jane Eyre’ (zie recensie van collega Ruben Nollet) en in het eigentijdse relatiedrama ‘Shame’.
Het straffe is dat Fassbender in elke rol uitblinkt, alsof hij het internationale bioscooppubliek op recordtijd zijn fenomenale talent wil opdringen. En waarom niet? Zoals 2011 helemaal toebehoorde aan Ryan Gosling (‘Blue Valentine’, ‘The Ides of March’, ‘Drive’ en ‘Cray, Stupid, Love’), is het in dit spiksplinternieuwe cinemajaar de beurt aan Fassbender.
De verwachte (en verdiende) Oscarnominatie komt er wellicht voor ‘Shame’: daarin speelt Fassbender de ambitieuze New Yorker Brandon die een onstilbare appetijt voor porno en anonieme seks heeft, want in relaties gelooft hij niet. Maar de bewust opgezochte leegheid wordt ongevraagd opgevuld, wanneer Brandons labiele zus Sissy komt logeren, en een aantrekkelijke collega toch een romantisch verlangen in hem doet ontwaken.
 

Zonder daar psychologische verklaringen of grote levenslessen aan vast te knopen, confronteert regisseur Steve McQueen ons met de faliekante consequenties van een leven dat als een ode aan het nihilisme is ingericht. Brandon voelt wel degelijk een gemis aan menselijke warmte, maar heeft er geen benul van hoe hij daar iets aan kan doen.
McQueen brengt dat heel objectief observerend in beeld en laat vooral de dramatisch klinkende soundtrack de emoties vertolken. Zijn beelden zijn, net als in zijn fantastische regiedebuut ‘Hunger’ (toen met Fassbender als de Noord-Ierse hongerstaker Bobby Sands), zowel bloedmooi geënsceneerd als extreem confronterend. Het haast meedogenloze gebrek aan montage verplicht de kijker vaak minutenlang naar eenzelfde shot te kijken, en het effect is verontrustend – precies zoals de heerlijk eigenwijze McQueen dat bedoeld heeft.
Hoogtepunten in ‘Shame’ zijn het hypnotiserende optreden van Brandons zus, een door Carey Mulligan prachtig vertolkte én gezongen versie van ‘New York, New York’, een ijzingwekkend lange joggingtrip van Fassbender door de straten van Manhattan en het aftastende, door een klungelige ober gestoorde gesprek tussen Brandon en zijn date, waardoor er eindelijk wat warmte in de film lijkt te sluipen.
 

McQueens regie is zo trefzeker dat je er vaak met open mond naar zit te staren. Niks is onnodig over-geësthetiseerd, en toch is de beeldcompositie heel dreigend en manipulatief: je wéét gewoon dat al die droevige close-ups naar een intrieste climax zullen leiden.

‘Shame’ is, zoals de titel eigenlijk al zegt, een studie van mensen die zich schamen voor hun harde pantser, in het geval van Brandon, en/of hun destructieve natuur, in het geval van Sissy. Fassbender en Mulligan zetten onvergetelijke vertolkingen neer. De onwaarschijnlijk ontredderde blik van Fassbender op het einde, ironisch genoeg na een spectaculaire vrijscène, zal u nog lang door het hoofd spoken.
Heel straffe kost.
 

Ward Verrijcken

['Shame' – Regie: Steve McQueen met o.a. Michael Fassbender, Carey Mulligan en Nicole Beharie.]