De Amerikaanse auteur Dave Eggers is een sociaal bewogen man van vele stichtingen, een eigen uitgeverij, schrijfopleidingen voor kansarmen in de hele VS.

Zijn aangrijpende bestseller ‘Wat is de wat?’ over de horror in Soedan was het levensverhaal van weeskind Valentino Achak Deng. In ‘Zeitoun’ vertelt hij het echt gebeurde wedervaren van een Syrische Amerikaan uit New Orleans, die als één van de laatst achtergeblevenen na de orkaan Katrina hulp bood, en daarna van terrorisme werd verdacht. ‘Een hologram voor de koning’ is net zo sociaal geëngageerd, maar wel fictief.

Vijftiger Alan Clay heeft een IT-bedrijfje en aast op een contract in Saoedi-Arabië, meer bepaald in KAEC (spreek uit: cake), wat staat voor King Abdullah Economic City, ”one man’s vision, one nation’s hope”. Een nog te bouwen ‘ideale’ woon- en werkstad in de woestijn, vlakbij de Rode Zee.

KAEC is echt. Dave Eggers is er geweest en zijn zwager heeft er zelfs gewerkt. Maar het is één van die utopische woestijnprojecten die vooralsnog in de fase van maquette en promofilm blijven steken.

Het is in dit verband tekenend dat zelfs het schatrijke Saoedi-Arabië wacht op geld uit de Golfstaten om KAEC af te werken. Op het moment dat de held van dit verhaal er is, bestaat KAEC nog maar uit een handvol gebouwen.

Alan Clay wil in KAEC een ‘hologram’ verkopen aan koning Abdullah, een systeem van 3D-conference calls waarbij je gesprekspartner aan de andere kant van de wereld als het ware bij je aan tafel zit. Een nieuwigheidje. Met drie jonge, aan hun laptops gekleefde medewerkers zit Clay aan het project te werken in een lege tent in de woestijn.

Ze bereiden zich voor om een presentatie te geven aan de koning, wiens komst altijd weer wordt aangekondigd, en dan weer afgeblazen, en weer aangekondigd… Niet toevallig komt het motto van dit boek, “It is not everyday that we are needed”, uit ‘Wachten op Godot’ van Samuel Beckett.

Alan Clay pendelt heen en weer tussen zijn anonieme hotel in Jedda en KAEC en loopt steeds meer verloren. Hij overslaapt zich, komt te laat, zit uren te niksen, waagt zich in de hitte buiten, verzeilt op zeker moment zelfs op de bodem van een bouwput. Hij verkeert in een staat van opperste verwarring en verlammende angst.

Clay is 54, heeft een vechtscheiding achter de rug en is vervreemd van zijn enige dochter Kit. Hij schrijft haar lange brieven, die hij echter even vaak verscheurt als verstuurt. Kit studeert aan een dure school en haar vader kan die rekening niet meer betalen. Het contract in Saoedi-Arabië moet zijn financiële redplank worden. Alan Clay heeft zijn huis al te koop gezet, maar het is in waarde gedaald omdat zijn buurman zelfmoord pleegde. Om het aantrekkelijk te maken voor de verkoop heeft hij een designer onder de arm genomen om gehuurde kunst aan de muren te hangen. Only in America… 

Wat heeft deze zakenman misdaan om in deze doodlopende straat terecht te komen? Doorheen het boek laat Dave Eggers hem flashbacken op zijn eigen mislukkingen. Hij was ooit een uitstekende verkoper. Maar hij hielp een beroemd (en echt bestaan hebbend) Amerikaans fietsenbedrijf om zeep. Daarna volgden projecten over de hele wereld, waarbij hij zich vooral dieper in de schulden stak.

Nu is Clay een slachtoffer. Hij moet bedelen bij de bank, die hem geen leningen meer geeft omdat hij ooit nonchalant omsprong met een betaalkaart in een kledingzaak. Maar hij is ook een actieve deelnemer en 'dader' binnen de geglobaliseerde economie. Terwijl hij eigenlijk zijn vakbondsgezinde oude vader gelijk geeft en betreurt dat er nog zo weinig wordt gemààkt in Amerika.

Een mooi, symbolisch en intriest voorbeeld is het muurtje dat hij jaren geleden metselde rond zijn tuin, maar dat hij weer moest afbreken van gemeentelijke bureaucraten. Op pad met zijn chauffeur in de Saoedische bergen moet Alan dan ook geen twee keer nadenken om enkele boeren te helpen met net zo’n muurtje.

Maar ook de op zich zinvolle uitstap met chauffeur Youssef naar diens geboortedorp weet Alan Clay letterlijk te verknallen. Tijdens een nachtelijke wolvenjacht schiet hij net geen herdersjongen dood. Na eerst een erg Amerikaanse ode aan het schieten te hebben gebracht, genre “het geweer wilde afgevuurd worden”. 

Op weg naar de ontknoping (die ik hier niet zal verklappen) krijgen we via de belevenissen van Clay een inkijk in de Saoedische samenleving, met twee grote kenmerken: hiërarchie en hypocrisie. In KAEC staat een legertje onduidelijke kantoorklerken paraat, maar niemand beweegt en alles staat stil. Alleen koning Abdullah kan het laten vooruitgaan, met een vingerknip. En in een samenleving waar niets mag, vloeit er verbazingwekkend veel alcohol en slaagt Alan Clay er zelfs in om een amoureuze ontmoeting te hebben met een vrouwelijke arts, die hem eerst verloste van een gezwel in zijn nek.

Bijzonder bitter en schrijnend is dat KAEC en andere woestijnprojecten in voor de mens ongeschikte temperaturen letterlijk uit de grond worden gestampt door gastarbeiders uit India, Pakistan, Maleisië, de Filipijnen. Dave Eggers introduceert hen in een danteske scène. Tientallen werkmannen hokken samen op een onafgewerkte verdieping van een flatgebouw, zonder airco. Alan Clay belandt er per ongeluk en is getuige van een gevecht in regel om een oude GSM, die een paar dagen eerder is weggesmeten ... door één van Clays jonge medewerksters.

‘Een hologram van de koning’ gaat over een man aan het eind van zijn Latijn, zowel door z’n eigen stommiteit, maar ook door ‘het systeem’, het op hol geslagen kapitalisme. Actueel, relevant én trefzeker geschreven: vintage Dave Eggers.
 

Kristien Bonneure

[Een hologram voor de koning van Dave Eggers is uitgegeven bij Lebowski]