Peter Terrin - De Bewaker

do 03/09/2009 - 16:50

boek literatuur recensie peter terrin de bewaker allegorie dystopie

Net als in het magistrale “De Weg” van Cormac McCarthy ligt de wereldorde aan diggelen. Bij de Amerikaan is er sprake van een nucleaire catastrofe en trekken een vader en zoon door een verwoest en verwilderd Amerika. Bij Peter Terrin daarentegen zitten twee bewakers opgesloten in het souterrain van een streng bewaakt flatgebouw. Hun opdracht is wel bepaald maar over hun opdrachtgevers, over de leiders van de “bewakerselite” waartoe zij ooit willen behoren, over de toestand in de buitenwereld, over het nut van hun opdracht en over wat er nu feitelijk aan de hand is tasten zij net als de lezer in het duister.

De twee bewakers heten Harry en Michel. Harry is een al wat oudere “redneck”, dominant en enthousiast, gezagsgetrouw en ambitieus. Michel is discreter, wantrouwig ook en nieuwsgierig naar wat er in de buitenwereld gebeurt. Hun handelingen verlopen volgens een strikt en ‘trigger-happy’ ritueel. Na het onverklaarde vertrek van de flatbewoners (op één geheimzinnige bewoner na) wordt de voeding  schaars, de bevoorrading onregelmatig. Ze lijken afgesloten van de wereld en aan hun lot overgelaten. Als het licht uitvalt groeit met de wegvallende prikkels ook de stress. Een groot deel van de roman zou op hallucinatie kunnen berusten.

In het tweede deel komt de lang verwachte en gewenste versterking: een nieuwe bewaker, die helaas niets weet of zwijgt. Hij is een vreemde eend in de bijt, een zwarte buitenstaander die de paranoïa aanwakkert, wat tot wreedheid en chaos leidt. In een slotdeel trekken nemen de twee bewakers het heft in eigen handen. Vanuit de duistere kelder trekken ze het lege gebouw in, op zoek naar de overgebleven bewoner. Er staat hun een raadselachtige ontmoeting te wachten.

“De Bewaker” is een goed getimede en met spanning vertelde allegorie op de manipulatie van mensen, met een geheimzinnig zoenoffer en een onzichtbare opdrachtgever die beide door de sterke abstrahering om interpretatie(s) vragen. De streng bewaakte bewaakte wooncompounds doen aan Zuid-Afrika en de VS denken, de situatie van de geïsoleerde soldaten en hun allegorische potentieel herinneren onder andere aan “Waiting for the barbarians (John Coetzee) of  “De woestijn der Tartaren” (Dino Buzzati).
In nauwelijks één jaar tijd en alleen al in Vlaanderen zijn romans verschenen die thema’s als manipulatie, angst en geweld behandelen. Er is de angstige afzondering in “De omheining” van Jan van Loy, de manipulatie en het geweld in “Wij” (Elvis Peeters), krankzinnigheid en geweld in “De leraar” of de claustrofobische angst van de consumentengevangenis in de eerste verhalen van Joost Vandecasteele. Het lijkt wel of de beelden en verhalen uit Abu Ghraib of Guantànamo meer tot de verbeelding van deze generatie spreken dan de plotse terreur van 9/11 dat zo vaak als een keerpunt wordt beschouwd. Maar voor Peter Terrin is niet de aanklacht een prioriteit, wel de wakkere blik van een schrijver die van de lezer hetzelfde verwacht.

Peter Terrin
De bewaker
Uitgeverij De Arbeiderspers