In het beloofde land - Sebastian Barry

do 12/01/2012 - 07:55 "In het beloofde land" van de Ierse schrijver Sebastian Barry stond op de longlist voor de Man Booker Prize. Het is het verhaal van Lilly Dunne die na de dood van haar zoon niet veel meer heeft om voor te leven.

fictie recensie fictie Boekenrecensies door Johan De Haes sebastian barry ierland amerika in het beloofde land johan de haes

De Ierse schrijver Sebastian Barry (°1955) is de kleinzoon van een politiecommissaris die tijdens de burgeroorlog aan het hoofd stond van de pro-Britse Dublin Metropolitan Police. Hij duikt op in “The Steward of Christendom”, het bekendste toneelstuk van Barry en nu ook weer in zijn nieuwste roman “In het beloofde land” (“On Canaan’s side”). Hij geloofde niet in een nieuw Ierland, hij hield met vrome toewijding van het oude, wordt van een personage gezegd. Wie loyaal bleef aan het Verenigd Koninkrijk, was een uitgespuwde verrader en, na de onafhankelijkheid in 1922, ook de verliezer voor wie geen plaats meer was in het nieuwe Ierland. Hij duikt vaak op in het werk van Sebastian Barry.

Terugkerende personages

Willy Dunne, de gesneuvelde Ierse soldaat en broer van Lilly – dat is de indrukwekkende vertelster van “In het beloofde land” - kennen we uit de oorlogsroman “Een lange, lange weg”( “A Long, long way”). En ook de vertelster zelf doet een belletje rinkelen. In zijn vorige roman “De Geheime Schrift” (“The Secret Scripture”, bekroond met de Costa Book Award) is een stokoude en krankzinnige vrouw aan het woord, een late getuige van een bloedige Ierse geschiedenis. Lilly Bere is in dit nieuwe boek ook al een hoogbejaarde vrouw, die zich afvraagt hoe het klinkt als het hart van een 89-jarige breekt. Misschien is het niet meer dan een stilte en wellicht is het een klein, zacht geluid, denkt ze.

 

De vlucht uit Egypte

Lilly Bere schrijft haar leven in een notitieboekje op, zeventien dagen lang, tussen de zelfmoord van haar kleinzoon Bill en haar eigen zelf gekozen dood. Elk hoofdstuk is één dag. Lilly houdt niet van schrijven, zegt ze, wat haar relaas nu juist een spontaneïteit en vaart meegeeft en haar taal een grote poëtische kracht verleent. Lilly is de dochter van de politiecommissaris. Na de dood van haar geliefde broer aan het front in Picardië, maakt ze kennis met zijn beste vriend, een soldaat die het bloedbad overleefde. Tadge maakt deel uit van de beruchte Black en Tan, een inderhaast opgerichte Britse militie die vooral uit half verwilderde oorlogsveteranen bestond. Tot de oprichting van de Ierse Vrijstaat in 1922 hebben ze gemoord en terreur gezaaid. Als Tadge bij een mislukte aanslag op een konvooi door de rebellen wordt herkend en als lief van de commissarisdochter nog meer verdacht is, komen ze allebei op een dodenlijst te staan. Hals over kop vluchten ze naar Amerika, het beloofde land. Hier wonen veel Ieren. Het gevaar zal nooit wijken, de angst evenmin.

Een krachtige vrouwenstem

“In het beloofde land” verleidt en imponeert door de rijke, intense taal en de indrukwekkende stem van Lilly Bere, maar het is ook een spannend boek. Afrekeningen, moorden, verdwijningen en ontmaskeringen maken het leven van Lilly tot een hel. Gelukkig is zij uit sterk hout gesneden en laat ze de zonnige kanten van haar bestaan niet verduisteren, laat ze de liefde nooit doven. Haar pijn wordt geen invretende bitterheid. Ierland blijft een vervagende droom en het nieuwe Amerika blijkt “wonderlijk”, “wijds en diep”, “waar en onwaar”. Het is een continent waarin je kan verdwijnen, moeiteloos van identiteit kan wisselen, een onmetelijk land van vrijheid en geweld.

 

Amerika met twee gezichten

Joe Kinderman is de eerste, raadselachtige echtgenoot en de tweede geliefde van Lilly Bere. Joe is een charmeur, leugenaar, bigamist, en wordt van moord verdacht. Te dubbelzinnig om in de ogen van Lilly een slecht mens te zijn. Hij is een man zonder papieren of identiteit, en bang dat de zwarte huid van zijn voorouders onder de blanke schil te voorschijn zal komen. Amerika is voor Lilly ook Cassie Blake en mevrouw Wolohan. Cassie is een prachtige negerin die zich over Lilly ontfermt. Ze wordt door haar baas verkracht en met kind geschopt. Mevrouw Wolohan is een rijke Ierse dame die Lilly als kok aanneemt en belangeloos huisvest. Haar democratische gevoel stoelt op medeleven. In mevrouw Wolohan schuilt het idealistische Amerika. Op een dag komt ene mijnheer King, ‘de prediker’, op bezoek. Meneer King wordt net als de broer van mevrouw Wolohan in 1968 vermoord. Zouden de Ierse Wolohans een beetje Kennedy’s zijn?

 

Angst is een rode draad

Het verhaal van Lilly Bere begint bij de dood van Bill, haar zwarte kleinzoon. Bill was een begaafde jongen die als soldaat in de woestijn van Irak terecht kwam en “het beloofde land” niet meer terugvond. Zijn vader kwam gebroken en verwilderd uit Vietnam terug en vertrouwde zijn zoon aan Lilly toe. Zonder de man die haar in de steek liet en een andere die uit de weg werd geruimd, blijft Lilly alleen achter. Het slot confronteert haar nog met een verrassende moordenaar. Twee bijzondere scènes zullen mij nog een poos bijblijven. De dood van Tadge die zijn moordenaar niet naderbij ziet sluipen omdat hij gebiologeerd is door een zelfportret van Van Gogh waarin hij zichzelf herkent. En, helemaal in het begin, de feestelijke benoeming in Dublin Castle van Lilly’s vader tot commissaris van Dublin. Tegenstanders hebben een circusbeer in het kasteel gesmokkeld. Als het klauw- en tandeloze dier zich op de verschrikte commissaris wil storten wordt het neergeschoten. Maar de vader heeft zich van pure schrik bevuild. Angst is een rode draad in deze sterke roman.


Johan de Haes

 

["In het beloofde land" - Sebastian Barry. Uitgeverij Querido, 2011]