Habibi - Craig Thompson

wo 28/09/2011 - 15:42 Acht jaar na zijn geloofde debuut, "Een deken van sneeuw", komt Craig Thompson met een nieuwe graphic novel: "Habibi", een zevenhonderd pagina's tellende parabel over liefde en religie. Het is nu al de belangrijkste graphic novel van het jaar. Geert De Weyer sprak met de auteur.

graphic novels & strips recensie graphic novel & strips Geert De Weyer - Strip & Graphic Novel craig thompson habibi een deken van sneeuw strip religie islam christendom parabel

 

Dodoka is een mooie, sensuele en zeer mysterieuze vrouw. De zwarte jongen Zam is jaren jonger. Ooit waren ze kindslaven en sloegen ze op de vlucht voor hun meesters, om troost te vinden in mekaars armen. Maar hoe romantisch dat ook klinkt, het onheil is nooit veraf in deze parabel waar de woestijnen, paleizen, harems en een grote industriële bouwplaats het decor vormen.

In bijna 700 pagina's vertelt de Amerikaanse graphic novelist Craig Thompson het verhaal van beide kinderen, van hun jeugd tot hun volwassendom. "Habibi" is totaal anders dan het poëtische "Een deken van sneeuw", het debuut waarmee hij acht jaar geleden een wereldwijde hit scoorde en overal ter wereld belangrijke prijzen wegkaapte.

In dat debuut met autobiografische insteek beschreef Thompson zijn tienerjaren als kind van New Born Christians. Via beeld en tekst bezong hij daarin zijn eerste liefdesstapjes. Maar hoe poëtisch dat boek ook was, het herbergde ook beladen onderwerpen als seksueel geweld en religieuze manipulatie. Zo werd Thompson daarin misbruikt door de babysitter, omschreven zijn ouders zijn tekentalent als het werktuig van de duivel en nam zijn familie -met zijn vader en moeder op kop- hem het boek héél erg kwalijk. Acht jaar na de eerste publicatie ervan, komt Thompson opnieuw met een -zowaar nog dikkere- graphic novel die opnieuw religie centraal zet.

 

Zijn de familiebanden nu terug aangescherpt?
"Het heeft zo'n drie, vier jaar geduurd voor mijn ouders zich over de publicatie van 'Een deken van sneeuw' (oorspronkelijke titel: ‘Blankets’) konden zetten. Ik denk dat ze zich beledigd voelden, omdat het boek hen naar eigen zeggen liet overkomen als slechte ouders. Maar dat beeld hebben ze zelf bijgesteld toen zelfs na al die jaren niemand van hun kennissen- of vriendenkring hen daarop had aangesproken. Ik vind trouwens nog steeds niet dat ze in dat boek overkomen als slechte ouders. Het is geschreven vanuit het perspectief van een kind dat zich geïntimideerd voelt door zijn ouders en hun geloofsovertuigingen. That's it."

En is het ook terug koek en ei tussen jou en Raina, het hoofdpersonage uit 'Een deken van sneeuw"?
"Hm, misschien was ik toen niet nog zo open in gesprekken met journalisten, maar Raina was eigenlijk een combinatie van twee relaties. Heel wat details en gebeurtenissen waren afkomstig van een relatie in het middelbaar onderwijs, terwijl het emotioneel inhoudelijke luik kwam van een relatie die ik beleefde op het moment dat ik aan dat boek werkte. Toen het boek uiteindelijk verscheen, was die relatie al enkele jaren voorbij, maar de emoties van de boeken waren zéér realistisch.
Of ik met haar contact onderhoud? Nee, ik heb eigenlijk nog amper contact met mensen uit het verleden, op een paar jeugdvrienden na."

Euhm, is dit een Jehova-blaadje dat hier op tafel ligt?
"Ja, klopt. Een uur geleden werd er op de deur geklopt. Ik dacht dat jij het was, maar het waren twee Jehova-getuigen. Ik heb hun 'Wachttoren' maar aanvaard. Ik hou eigenlijk wel van hun beelden en illustraties. Ze zijn mooi. Kijk, deze sexy vrouw die een man in een bar benadert. (Pseudo-ernstig) Wat een zonde. Krijgen jullie in België veel Jehova-getuigen aan de deur?"

Ik woon in een straat waar zich een soort Koningszaal schuilhoudt, dus ja. Maar ik weet ondertussen hoe ik hen op de kast kan jagen: "Sorry, mijn emotioneel IQ is te groot voor jullie, dus wegwezen alstublieft.' Dat vinden ze niet leuk. Normaal zijn ze getraind om daar niet op in te gaan, maar als je het met een zekere arrogantie vertelt, worden ze toch boos.
"(Harde lach) Mooi. Die ga ik proberen. "

Terug naar 'Habibi': Ik ben toch nog een beetje verward. 'Habibi' is een boek waarin ontelbare keren uit de Koran wordt geciteerd. Het kan niet anders of je hebt dat boek goed bestudeerd. Vreemd, voor iemand die zegt klaar te zijn met religie.
"Ik heb niet zozeer een probleem met religie. Ik ben er eerder door gefascineerd. Dat is iets helemaal anders. Ik heb het voor mezelf een plaats gegeven. Ik kan het niet helpen: ik ben erg religieus opgegroeid. Het heeft zich onder mijn hersenpan genesteld. Zo makkelijk is het niet weg te krijgen, hoor. It does shake my world. Ik zie de dingen nog steeds in termen van religie. Weet je, in een soort van post 9/11-manier vond ik het toch relevant om meer te weten te komen over de islam. Zeker omdat hij zo gedemoniseerd werd, vooral in de media. De meeste van mijn studies openbaarden dat hij erg op het christendom leek. En weet je, eigenlijk hou ik wel van de Koran. Toen ik hem las, vond ik hem een poëtischer en welsprekender boek dan de Bijbel. Dat boek is over honderden jaren bijeen geschreven, terwijl de Koran in 63 jaar geschreven is, met als gevolg dat hij wat coherenter is. Ik hield van de poëzie die ervan uitging, die doet me denken aan psalmen. De bewoordingen zijn leuk. Dat gezegd zijnde ben ik niet echt een religieus persoon"

Dat valt hieruit niet af te leiden.
"Echt? Tja, ik heb geen ander excuus dan te zeggen dat ik ermee ben opgegroeid. Mijn familie is nog steeds erg religieus. Het is bij ons thuis onmogelijk om een discussie te voeren waarin religieuze aspecten niet met het gespreksonderwerp verweven worden. Religie is hun referentiepunt. Het is moeilijk om daaraan te ontsnappen."

Toen ik het boek las, viel me ineens de anekdote terug te binnen van de babysitter die je misbruikt heeft.  Je zei toen dat iedereen wel een soort trauma moet verwerken op verschillende niveaus in zijn of haar jeugd. Dat is in ‘Habibi’ niet anders. ‘Habibi’ lijkt te gaan over liefde, maar evenzeer over seksueel misbruik.
"Ik ben blij dat je erover begint, want eigenlijk is het verwerken van het seksuele trauma het meest persoonlijke van het hele verhaal. In ‘Habibi’ komen twee mensen elkaar met een verschillende achtergrond, maar die hetzelfde kruis dragen. Beiden zijn seksueel beschadigd en vinden mekaar in een gezonde relatie."

Kan ik zeggen dat dit geen verhaal over liefde is, maar wel over misbruik?
"Sounds fair to me. Het is een verhaal van het onschuldige ontwaken van seksualiteit. Dit is een boek over een seksueel trauma en het verwerken ervan. Ergens onderweg noemde ik het een apocalyptisch liefdesverhaal. Maar ik heb er bewust niet over gedacht als een liefdesverhaal. Het enige bewuste was dat de hoofdrol gespeeld zou worden door twee seksueel beschadigde personages. Ik denk niet dat het een spoiler is als ik zeg dat het ene personage een eunuch is en het andere een prostituee. Het zijn extremen die betrekking hebben op ons allemaal. We hebben beide rollen wel eens gespeeld op een bepaald moment in ons leven. Daar moeten we niet flauw over doen."

Toen je jaren geleden ‘Habibi’ aankondigde, haastte je je om te melden dat de strip geen commentaar op de islam zou zijn. Maar toch… In ‘Habibi’ komen enkele, door religie aangedreven passages voor. Een meisje van 7 jaar dat moet trouwen met een zestigjarige, om maar iets te noemen. Dat komt zelfs voor in niet eens fundamentalistische gebieden. Denk je dat de moslimgemeenschap je voor dit boek zal aanvallen?
"Geen idee, ik denk dat ik het antwoord op die vraag al jarenlang bewust heb weggehouden. Kijk, 'Een deken van sneeuw ' heeft enkele mensen in mijn directe buurt overstuur gemaakt, en er was ook een internetgroep die me aanviel. Maar dat maakt het niet minder intimiderend. Maar ik denk toch dat wanneer je iets aan het creëren bent, je de mogelijke gevolgen buiten de deur moet trachten te houden. Er zijn al elementen genoeg die je uit evenwicht kunnen brengen. Misschien ben ik wel naïef, maar ik denk niet dat de fundamentalistische moslims hier in het vrij beschutte en afgeschermde Portland zo actief zijn. In bepaalde Europese gebieden zouden de gevoelens misschien sneller oplopen. Nu, mijn boek gaat naar mijn gevoel niet eens zoveel over de islam. Akkoord, mijn personages hebben een vage moslim-achtergrond, maar je ziet ze niet deelnemen aan gebedssessies of zoiets.


Ik heb tijdens het werken aan ‘Habibi’ overwogen om sommige scènes uit het boek voor te leggen aan een vriend die zichzelf definieerde als moslim. Maar toen hij de scènes las, biechtte hij op dat hij amper iets wist over de Koran. Hij was eerder een culturele dan een religieuze moslim, zei hij. Toen realiseerde ik me dat hij is als zovele christenen in de States die naar de kerk gaan, maar hun geloof niet te ernstig nemen. Dat geldt dus ook voor moslims."

Er is geen opinie in het boek. Er is wel een huwelijk tussen oud en jong, er zijn eunuchen, prostituees, harems en wetten waarop de islam gedijt. Dus ik denk dat je je niet veel zorgen moet maken over de aanvallen van moslims op ‘Habibi’. Tenzij je nu zegt dat één van je personages Mohammed is…
"(Lacht) Geen enkele van mijn personages heeft betrekking op Mohammed. Ik tracht respectvol te zijn."

Ga je door moslims nu niet scheef aangekeken worden omdat je nota bene als Amerikaan een boek over de islam schrijft, en gaan Amerikanen nu niet denken dat je propaganda maakt voor de islam?
"Op zekere hoogte richt ik me met dit boek tot christenen die de islam echt als 'dat andere' zien. Ik wil hen enkel aantonen dat beide religies meer overeen komen dan men denkt. Voor zover ik het begrepen heb, komen we bijvoorbeeld van dezelfde vader."

Even tussendoor: Ik las onlangs "Genesis" van Robert Crumb. Ik had nooit gedacht dat de undergroundtekenaar die hij was, liefhebber van grote blote borsten, zoiets zou tekenen.
"Ik was ook verbaasd, hoor. Maar Crumb groeide religieus op en heeft een joodse vrouw. Nu, langs de andere kant lijkt het een fantastisch project voor een meesterauteur als hij op die leeftijd. Misschien past het wel op dit moment van zijn carrière. (Grijnst) Het is niet dat je meer erotische strips van een zestigjarige wil zien, toch?"

Terug naar ‘Habibi’. Het duurt even voor je ziet dat er zoveel symboliek op je afkomt. Het begint met de levensboom, nadien kan je haast niet meer langs de symboliek heen kijken. Was dat bewust?
"Nee, zeker niet. Dat is allemaal heel onbewust gegaan. Ik vrees dat ik onmogelijk kan verhinderen dat dit soort symboliek in mijn werk binnensluipt. Dat was zo in 'Een deken van sneeuw", dat is zo in ‘Habibi’ en ik vermoed dat het in de volgende boeken ook zo zal zijn."

Het voelde niet aan alsof ‘Habibi’ gesitueerd was in de moderne maatschappij. Het leek alsof het zich tientallen jaren terug in de tijd afspeelde, tot je op het einde hedendaagse moderne elementen aanbrengt. Ik had het gevoel dat het wel doelbewust was, als om aan te tonen dat er weinig verschil is tussen vroeger en nu.
"Ja, dat gedeelte is wel zeer bewust gedaan. Het boek bestaat uit drie bewuste bedrijven. In het eerste wordt de jeugd van de karakters aangekaart, het tweede zet hun verwijdering centraal en het derde laat hun samenkomen in een industrieel gebied. (Grijnzend) Maar als je goed kijkt, zie je zeer snel een signaal op de derde pagina van het boek: een motorrijder raast er voorbij. Maar ik heb het gecheckt: iedereen vergeet dat.
Nu, er zit zonder meer een soort Amerikaans schuldgevoel in dit boek. We zitten in een imperialistische maatschappij, we moeten erkennen dat we een effect hebben op de rest van de wereld, vooral dan op de ontwikkelingslanden. Als je terugkeert naar zulke plaatsen, is het nog steeds alsof je enkele honderden jaren terug in de tijd gaat, ook al zie je er ondertussen wel televisies, wagens en fastfoodketens. Ik trok laatst naar Vietnam, bijvoorbeeld. Daar besefte ik meer dan ooit dat de manier waarop we hier in Amerika leven, ten koste gaat van de armen ginder. We zijn passieve deelnemers en toeschouwers in de exploitatie van andere landen. Die boodschap zit ook wel vervat in ‘Habibi’. (Mijmerend) Ik denk wel dat Obama de hoop heeft aangebracht om daar enigszins verandering in te brengen. Natuurlijk zijn er nog de Republikeinen. De volgende verkiezing zal daarom erg interessant worden. Vergis je niet: Obama is een erg conservatieve centrumpoliticus en democraat. Erg liberaal is hij niet, maar zijn aanstelling staat desalniettemin nog steeds voor een beter imago voor ons, Amerikanen."

Wat gebeurt er als iemand als wij, gevrijwaard van religie, president wil worden? Maken we een kans?
"Nee, ik denk dat 'goede mensen' geen politici kunnen worden. Ik denk dat politici van nature corrupt zijn. Ik zie Obama niet als een verlosser, hoor. Ik denk dat iedereen die zulke machtige posities wil verwerven, in zekere zin iets corrupts over zich heeft. Geld is hun god, denk ik."

Tot slot: gaat je volgende boek opnieuw over religie?
"(Glimlacht) Echt niet. Ik ben nu met drie projecten tegelijkertijd bezig, en geen enkele daarvan heeft religie als rode draad. Ik denk dat ik er echt klaar mee ben. Als mens én als auteur."

 

["Habibi" - Craig Thompson. Oog en Blik/De Bezige Bij, 2011]

 

Thompson is te gast op de Antwerpse boekenbeurs van 3 tot 6 november.