Tommy Wieringa - Caesarion

ma 15/06/2009 - 12:16

tommy wieringa nederlanstalig nederland auteur recensie johan de haes caesarion

Het Hollands miniaturisme achter zich latend

Met zijn vitalistische Houtekiet-achtige derde roman “Joe Speedboot” (2005) maakte Tommy Wieringa een opvallende entree in de Nederlandse literatuur. Een Bordewijkprijs, vele nominaties bevestigden het verkoopsucces. Na reisverhalen en essays is er nu een nieuwe roman die van geen miniaturisme of Hollands huiskamerrealisme kan beschuldigd worden. Als dat al een beschuldiging zou moeten zijn.

Zoon van twee ego's

Ludwig Unger, de ik-verteller, kreeg de bijnaam Caesarion, omdat hij in Alexandrië werd geboren. Alexandrië was de oude (toen nog oud-europese) stad waar de Griekse dichter Kavafis zijn gedichten schreef. In “Caesarion” (“Caesartje” in de vertaling van Warren en Molegraaf) stuit de dichter op een oud document: “In de geschiedschrijving zijn er maar/ een paar regels over je te vinden,/ en zodoende kon ik je vrijer scheppen in mijn geest”. Een aanbeveling die Tommy Wieringa niet vergeten is.

Caesarion was het veelbelovende zoontje van Cleopatra en Julius Caesar. Hij overleefde de idylle van zijn ouders niet en ging met zijn moeder ten onder, nog voor hij iemand had kunnen zijn. De Caesarion van Wieringa is een dertigjarige barpianist die met de as van zijn moeder naar de Engelse kust vertrekt en zijn verleden opbiecht aan een vrouw in de pub waar hij populaire deuntjes speelt.

Ook Ludwig Unger is de zoon van twee formidabele ego’s en “rücksichtloze” ouders. Zijn moeder had een roemrijkverleden als pornoster achter de rug, toen ze met de flamboyante kunstenaar Bodo Schultz trouwde. Schultz verdween uit hun leven toen hij in Alexandrië aan een nieuwe vuurtoren werkte, geen licht op de wereld zoals het antieke wereldwonder, maar een in zichzelf gekeerde zwarte monoliet.

Incest, kanker, milieuvervuiling en ontluisterend nihilisme

Terwijl moeder en kind eerst naar Nederland, dan naar Suffolk in Engeland vluchten, blijft de vader onzichtbaar voor de zoon (op een geheimzinnig kaartje na). Ludwig onttrekt zich op het rugbyveld aan de incestueuze verleiding van zijn moeder en vindt een vader in Warren Feldman, een werkeloze ingenieur die vergeefs een dam bouwt tegen de alles ondermijnende zee.

Als het huisje op de afbrokkelende kust van het klif verdwijnt, trekt de grillige pornodiva Eve Lesage (haar cinemapseudoniem) naar Los Angeles en laat zij haar zoon achter om, nu hij is opgegroeid, aan een tweede pornocarrière te beginnen. Ludwig zoekt haar uiteindelijk op, wordt verliefd op een milieuactiviste die tegen het werk van zijn vader protesteert. Bodo Schultz vernietigt met graafwerk en springstof heuvels in het Columbiaanse oerwoud. Zijn alles ontluisterend nihilisme neemt monsterlijke vormen aan.

Als vanuit vage holistische principes een huidvlekje zich bij de moeder tot een woekerende kanker kan ontwikkelen, blijft de zoon ondanks zijn woede en zijn vele vragen en verwijten bij haar. Hij beschouwt het als een offer, zelfs als dit ten koste van zijn eigen liefde voor het Californische meisje gaat. Uiteindelijk zoekt hij ook zijn vader op die met zijn Indiaanse koelies koppig aan zijn vernietigende en nihilistische kunstwerk werkt. De zoektocht van Ludwig naar zijn vader in de jungle lijkt sterk op die van Marlow op zoek naar Kurtz in “Heart of Darkness” (Lijkt Schultz niet op Kurtz?)

Ergens tussen lyrische intensiteit en wijze rust

“Caesarion” is geen luchtige roman, maar gaat in een decor dat reikt van Wenen tot het Zuid-Amerikaanse oerwoud, op zoek naar de krachtige en troebele drijfveren van de menselijke creativiteit, die constructief en vernietigend kan zijn. Maar de kerngedachte blijft de onherroepelijke verdwijning van alles. Zingeving en aanvaarding moeten elkaar op een of andere manier hierbij vinden. “Ik was alleen. En alles begon” zijn de slotzinnen van een roman die een weg zoekt tussen lyrische intensiteit en wijze rust, de messcherpe observaties van de cynicus en de soms wat hoogdravende ernst van wie dat niet genoeg vindt.

Johan De Haes

["Caesarion" - Tommy Wieringa. Uitgeverij De Bezige Bij, 2009]